„W całym mieście jest nie więcej jak 1000-1100 domów, zresztą biorąc pod uwagę obszar, jaki ono zajmuje, liczba ich nie może być wyższa. Tym bardziej uderzające jest, gdy się słyszy, że znajdują się tu 72 kościoły i 30 klasztorów”. relacja Johanna Friedricha Zöllnera, 1791 r.
W wielu miejscach świata – od Ameryki Łacińskiej przez Europę Zachodnią po Indie – toczy się obecnie dyskusja na temat prawa do miasta. Komu i czemu ma służyć miejska przestrzeń publiczna – prywatnym, partykularnym interesom czy potrzebom wszystkich mieszkańców? Kto i w jaki sposób powinien o tym decydować? Co oznacza w praktyce, że przestrzeń miejska jest przestrzenią publiczną? Czy własność prywatna niewielu jest wartością wyższą i ważniejszą niż zaspokojenie podstawowych potrzeb życia codziennego większości mieszkańców – zapewnienie im miejsca do spotkań, rekreacji, wygodnego i przyjaznego środowisku transportu itd.? Problem ten dotyczy również Krakowa. Oprócz typowych i powszechnych kwestii związanych z prawem do miasta, mamy w Krakowie inny jeszcze, specyficzny dla tego miasta problem: w zatłoczonym i wiecznie zakorkowanym centrum, gdzie poza Plantami dramatycznie brakuje parków i przestrzeni rekreacyjnej, ogromne obszary zieleni wyłączone są z miejskiej tkanki, otoczone murami i niedostępne dla przeciętnego mieszkańca: klasztorne ogrody. Nawet pobieżny rzut oka na zdjęcia satelitarne Krakowa w programie Google Earth pokazuje, o jak gigantycznych terenach mowa. W niektórych dzielnicach – na przykład między ulicami Krowoderską a Karmelicką – ogrody te zajmują prawie połowę powierzchni. W okolicy tej dramatycznie brakuje parków, skwerów i przestrzeni zielonych, z których korzystać mogliby mieszkańcy. Jak na ironię, pobliski Park im. Jalu Kurka w ramach rekompensaty za utracone mienie przejęli Salwatorianie i… natychmiast zamknęli łańcuchem. Na jego skraju powstaje już budynek o komercyjnym charakterze.
Czy tak powinna wyglądać przestrzeń miasta w nowoczesnym, demokratycznym i egalitarnym państwie? Czy własność prywatna, z której korzysta kilkadziesiąt uprzywilejowanych osób, jest większą wartością niż dobrostan dziesiątek tysięcy zwykłych ludzi? I czy ktoś, kto może pławić się w tak wyjątkowym luksusie, jak posiadanie wielohektarowego ogrodu w centrum wielkiego miasta, nie powinien zostać przynajmniej obłożony jakimś rodzajem podatku? A jeśli podatków takich nie płaci, to czy jego obowiązkiem jako obywatela i jako człowieka nie jest pozwolić skorzystać z tych zielonych terenów swoim bliźnim? Jest znamienne, że klasztorne ogrody pozostają nie tylko zamknięte dla zwykłych ludzi, ale skrzętnie ukryte przed ich spojrzeniem. W wielu miejscach miasta za wysokim murem wznoszącym się wzdłuż szarej i brudnej ulicy rozciągają się ogromne ogrody. Tak na przykład jest na ulicy Sebastiana przy skrzyżowaniu z Dietla: idąc dziurawym i zakurzonym chodnikiem nie domyślamy się nawet, że o metr od nas znajduje się cichy, zielony raj.
Sytuacja ta w doskonały sposób ilustruje to, co miał na myśli francuski filozof Jacques Ranciere, pisząc o „dzieleniu postrzegalnego” – funkcjonowanie każdej wspólnoty regulowane jest nie tylko przez zasady dotyczące tego, kto ma prawo co zrobić, ale również przez reguły podziału przestrzeni określające,, kto może, a kto nie może czegoś zobaczyć, o czymś się dowiedzieć i gdzieś przebywać. Przypominając o ogrodach, domagamy się innego, bardziej egalitarnego sposobu dzielenia wspólnej przestrzeni miejskiej, który nie byłby kontynuacją średniowiecznej logiki stanowych przywilejów, ale zgadzałby się z zasadami nowoczesnej, demokratycznej i egalitarnej organizacji życia społecznego i przestrzeni publicznej.
Klasztornych ogrodów nie możemy niestety sami otworzyć, ale możemy dać każdemu i każdej możliwość ich zobaczenia. Zebraliśmy również informacje dotyczące ich powierzchni, historii, sposobu wykorzystania i obecnego statusu. Chcemy w ten sposób zachęcić do dyskusji na temat przestrzeni publicznej w naszym mieście oraz do walki o prawo do naszego miasta.
Punkt Informacyjny do Spraw Ogrodów Klasztornych
Niedziela 12.06 - Piątek 24.06, 12:00-18:00 (w poniedziałki nieczynne)
No Local, ul. Sławkowska 14 (II piętro)
Ekspozycja zakłada obszerny research: historyczny, prawno-ekonomiczny oraz określający aktualne wykorzystanie klasztornych terenów zielonych w obrębie II obwodnicy. Zgromadzone informacje będą dostępne w całości w Punkcie Informacyjnym do Spraw Ogrodów Klasztornych (No Local).
Odgrody. Wycieczki towarzyszące projektowi „Pamiętajcie o ogrodach”
Niedziela 12.06 - Piątek 24.06, 17:00 (z wyjątkiem poniedziałków i 15 czerwca)
Wyjście wycieczki z No Local, ul. Sławkowska 14 (II piętro)
W czasie festiwalu przez 10 dni z Punktu Informacyjnego do Spraw Ogrodów Klasztornych wychodzić będzie wycieczka prowadzona przez kolektyw przewodnicki Insiders. Wycieczki będą prowadzić do miejsc, z których można zobaczyć klasztorne ogrody. Forma wycieczek zaplanowana jest nieinwazyjnie, bez naruszania prawa własności, co ma podkreślić sytuację dystansu i niedostępności tych przestrzeni. Zaplanowane zostały 2 trasy. Zapisy na bezpłatne wycieczki w godzinach otwarcia Centrum Informacyjnego do Spraw Ogrodów Klasztornych w No Localu od 12 czerwca 2011 roku. Liczba miejsc ograniczona (max. 10 osób/wycieczkę).
Prawo do miasta. Dyskusja wokół projektu „Pamiętajcie o ogrodach”
Środa, 15 czerwca, 17:00, No Local, ul. Sławkowska 14 (II piętro)
W dyskusji udział wezmą: Jan Hartman (filozof, etyk, Uniwersytet Jagielloński, Kraków), Przemysław Pluciński (socjolog miasta, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), Agnieszka Tarasiuk (kuratorka, ostatnia dyrektorka Domu Pracy Twórczej w Wigrach). Prowadzenie: Jan Sowa (socjolog, Instytut Kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego i Spółdzielnia Goldex Poldex).
Małgorzata Mleczko – kuratorka projektu, historyczka sztuki, krytyk sztuki, kuratorka. W latach 2006-2008 związana z Bunkrem Sztuki w Krakowie. Od 2008 roku, wspólnie z Patrycją Musiał, prowadzi Fundację No Local. Kuratorka licznych projektów artystycznych. Publikowała w różnych magazynach w Polsce i za granicą. Stypendystka Fundacji Balthusa (2005). Związana z wydawnictwem Korporacja Ha!art.
Patrycja Musiał – kuratorka projektu, historyczka sztuki, kuratorka, dziennikarka kulturalna i społeczna, fotografka. Od 2008 roku, wspólnie z Małgorzatą Mleczko, prowadzi Fundację No Local. Kuratorka licznych projektów artystycznych. Związana z krakowskim wydawnictwem Korporacja Ha!Art.
Jan Sowa – konsultant merytoryczny projektu, studiował filologię polską, filozofię i psychologię. Doktor socjologii, współtwórca Korporacji Ha!art. Redaktor „Linii Radykalnej”, pracownik naukowy Instytutu Kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego, współtwórca Spółdzielni Goldex Poldex. Pracował jako dziennikarz w Polskim Radiu i kurator w Bunkrze Sztuki w Krakowie. Jest autorem i redaktorem kilku książek z zakresu psychologii, socjologii i krytyki społecznej. Wydał zbiór esejów „Sezon w teatrze lalek” (2003) i książkę „Ciesz się, późny wnuku! Kolonializm, globalizacja i demokracja radykalna” (2008). Opublikował kilkadziesiąt tekstów w kraju i za granicą.
Malwina Antoniszczak – ukończyła Wydział Form Przemysłowych krakowskiej ASP oraz szkołę projektowania przemysłowego École nationale supérieure de création industrielle – Les Ateliers w Paryżu. Projektuje przedmioty, meble, wnętrza, scenografie wystaw. Jest autorką projektu Konsum.pl – Polish Shop, czyli wystawy w formie sklepu (Weimar, 2005). Brała udział w wystawach: „Desir, Designers Days” w Paryżu (2007), „Design Pl, polskie wzornictwo przemysłowe”, w Warszawie (2006), „Wobec Konsumpcji Młodzi polscy projektanci” w Cieszynie i Budapeszcie (2005), oraz podczas Biennale Internationale Design w Saint-Etienne (2004). www.malwinantonisz.com
Kuba Czupryński – współtwórca kolektywu przewodnickiego Insiders, magister turystyki i rekreacji na elitarnej krakowskiej AWF. Przewodnik, genealog i detektyw eksplorujący niezbadane pokłady historii współczesnej naszego kraju, zwłaszcza jego peryferii. W grodzie Kraka od lat kilkunastu, powoli dojrzewa do wyznania mu miłości.
Łukasz Dąbrowiecki – filozof z wykształcenia (Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Jagielloński), proletariusz z zawodu (ostatnie trzy lata drukarz/grafik), mieszczuch z zainteresowania (organizator i uczestnik nieformalnych inicjatyw obywatelskich). Dawniej wydawca drugoobiegowych publikacji, współredaktor pisma „A-tak”. Organizator wystawy „Klinowanie kultury – zaangażowana sztuka ulicy” w ramach Krakowskich Reminiscencji Teatralnych. Jeden z autorów do pionierskiego zbornika o miejskości „Moje miasto”.
Jakub de Barbaro – absolwent ASP w Krakowie, wykładowca w Raffels Design Institute w Szanghaju oraz konsultant Graphic Design Northumbria University w Szanghaju. Projektant, VJ, fotograf. Współzałożyciel Spółdzielni Goldex Poldex. Zajmuje się grafiką wydawniczą i znakami graficznymi. Współpracuje m.in. z Galerią Raster, Muzeum Sztuki w Łodzi, Korporacją Ha!art, Nowym Teatrem w Warszawie, Krakowskim Festiwalem Filmowym. Autor projektów m.in. dla European Conference of Promoters of New Music (Holandia), Arnolfini (Wielka Brytania), Villa Reykjavik, Villa Tokyo (Islandia, Japonia), WNF (Austria).
Agata Dutkowska – przewodniczka miejska, autorka gier, artystka, socjolożka. Lubi łączyć różne typy patrzenia i chodzenia. Autorka performance’u „Śladami Allena Ginsberga po Krakowie” prezentowanego w ramach zeszłorocznej edycji festiwalu ArtBoom (FreshZone, 2010). Współtworzy kolektyw przewodnicki Insiders.
Michał Gorczyca – muzyk, kompozytor, od 1996 roku występuje jako DJ Dokuro, współpracuje z grupą Muzyka Centrum oraz współtworzy grupę Fractal Beats. Prezes i współzałożyciel Stowarzyszenia Commbo zajmującego się tworzeniem i propagowaniem kultury audiowizualnej w kraju i za granicą. Współpracował przy wielu projektach artystycznych z m.in. Jankiem Simonem, Karoliną Kowalską i Martą Deskur. Wspólnie z Joanną Warszą stworzyli postfuturystyczną akcję „Bżuh Mózeum” (MN, Kraków, 2009). Twórca muzyki do spektakli Mai Kleczewskiej „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” (2008) oraz „Zmierzch bogów” (2010). Z Edwardem Gilem-Deskurem (Edee Dee) robił muzykę do takich przedstawień teatralnych jak „Werter w Nowym Jorku” (2006) i „Leonce i Lena” (2007). Będąc dzieckiem debiutował jako aktor, grając wyobrażenie Piłsudskiego w głowie młodego Tadeusza Kantora („Niech szczezną artyści”, 1988).
Katarzyna Maniak – absolwentka i doktorantka na wydziale Etnologii i Antropologii Kultury na Uniwersytecie Jagiellońskim. Fotografka, absolwentka Szkoły Kreatywnej Fotografii. Z Fundacją No Local współpracuje od 2009 roku. Wcześniej współpracowała z Fundacją „NADwyraz” przy projekcie „Szlak twórców ludowych” oraz programie „Fotokulturalna mapa Polski”; z portalem internetowym „netbird”; a także z czasopismem fotograficznym „Biuletyn Fotograficzny”.
Michał Maziarz – w przerwach pomiędzy graniem na skrzypcach a jeżdżeniem autostopem pracuje jako przewodnik. Pasjami słucha wiejskich oberków, mazurków. Od ponad dwóch lat uczy się je grać u wiejskich muzykantów. Razem z przyjaciółmi współtworzy krakowskie Stowarzyszenie To.pole, zajmujące się m.in. kulturą tradycyjną, tańcem, edukacją nieformalną.
Anna Morawska – skończyła Psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, studiowała także w Camera Obscura School of Arts w Tel Awiwie oraz w paryskiej Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales; fotografka, artystka wizualna, wystawiała między innymi w Muzeum Sztuki Współczesnej oraz Galeriach Limbus i Kalisher w Tel Awiwie, Galerii Cinemateque w Jerozolimie, Galerii „Project 101” w Paryżu, interesuje się tematyką tożsamości i różnic międzykulturowych.
Krzysztof Sadowski – uciekinier z korporacyjnego świata – po paru latach spędzonych w biurze uświadomił sobie, że w jego życiu czegoś brakuje i bez wahania przyłączył się do grupy przewodnickiej Insiders. Uwielbia przemierzać Kraków na rowerze i chętnie zaraża tą pasją znajomych i turystów. Weteran gry na giełdzie specjalizujący się w kupnie akcji na dzień przed bankructwem spółki. Swoje antropologiczne rozważania na temat miasta i jego mieszkańców najchętniej snuje przy kuflu ciemnego piwa. Propaguje filozofię, że miasto to przygoda do przeżycia.
Aleksandra Wasilkowska – architektka, autorka instalacji w przestrzeni publicznej, żywych rzeźb, ogrodów, wystaw, planów urbanistycznych, domów i prototypowych mebli. W ubiegłym roku wraz z Agnieszką Kurant reprezentowała Polskę na Biennale Architektury w Wenecji. Wystawiała w Polsce i za granicą. Uczy na studiach Sztuka/Przestrzeń Publiczna/Demokracja oraz prowadzi własną pracownię architektoniczną w Warszawie. www.olawasilkowska.com
